Moonshots

Doorbraakprojecten in de keten

 

Om de weg naar een circulaire economie te realiseren, vragen sommige ketens om een sectorbrede benadering. Dus een transitie die niet enkel gedragen wordt door een paar bedrijven, maar door de gehele sector – waarbij meerdere partijen betrokken zijn.

En daarom selecteren wij jaarlijks vijf complexe ketens. Wij werken samen met ondernemers om collectief een circulaire ketentransitie te realiseren. Dit soort doorbraakprojecten noemen wij Moonshots.

Wanneer is een project een Moonshot?

Niet voor niets krijgt een project de titel Moonshot bij succes. Bij een doorbraakproject worden de volgende voorwaarden gehanteerd:

  • Het draagt bij aan de circulaire economie en aan de groei daarvan
  • Het is gericht op de markt: om die reden bestaat het vaak uit een business proposal voor een oplossing, product of dienst in de pre-competitieve fase
  • Het is voldoende rijp om een versnelling te realiseren tot een schaalsprong van bedrijfsactiviteiten
  • Het vormt een probleem voor de gehele sector. Oftewel: meerdere partijen zijn betrokken
  • Het vraagstuk is complex en moet daarom landelijk of internationaal impact kunnen maken
  • Het vereist een substantiële investering om tot uitvoering te kunnen komen

Werk jij aan een ketentransitie die interessant is als Moonshot? Lees hier hoe je deze kunt indienen. De lessen die we leren uit deze trajecten kunnen een voorbeeld zijn voor nieuwe ketentransities of dienen als voorbeeld voor vergelijkbare ketens in andere landen. Deze kennis delen we op onze website.

Dit zijn onze Moonshots

The Dutch Circular Textile Valley
De textielindustrie heeft een grote negatieve impact op mens en milieu. Het huidige systeem is vooral gebaseerd op input van ‘virgin’ vezels in een vrijwel lineair ‘take-make-waste’ productie en consumptiesysteem. Om hier verandering in te brengen ondersteunt het Versnellingshuis de Dutch Circular Textile Valley (DCTV). Een samenwerking die als doel heeft om een circulaire textielketen te helpen creëren waarin kringlopen van producten, materialen en grondstoffen worden gesloten.

DCTV is een van de icoonprojecten van de Transitieagenda Consumptiegoederen.

Meer over dit project
  • Start: 2019
  • Fase: 2; uitvoering. In deze fase worden vanuit vier strategische thema’s (Circulaire Materialen en Design, Circulaire Business Modellen, Aparte inzameling van textiel en Chemische Recycling) vier innovaties ondersteund met opschalen om zo een grotere impact te realiseren. Verder wordt het investeringslandschap voor circulair textiel is in kaart gebracht en worden bedrijven gematcht en getraind. De ervaringen in de aanpak wordt gedeeld in best practice factsheets.
  • Meer informatie over de aanpak, events en projecten vind je op de website van DCTV.
  • Reactie DCTV op het sectorplan op weg naar een circulaire keten. Een stap in de goede richting, maar het kan en moet sneller.
  • Persbericht Het Groene Brein: Meer dan 150 koplopers maken de transitie naar de circulaire textielketen mogelijk.

Chemische Recycling
Kunststofafval wordt nu vaak nog niet volledig gerecycled. Voor een deel van deze stroom geldt dat deze niet mechanisch kan worden gerecycled en daarom nu nog wordt verbrand. Chemische recycling kan hiervoor een oplossing zijn doordat het proces kunststof afbreekt tot bouwstenen voor nieuwe materialen. Daarom is vanuit VNO-NCW en het Ministerie van I&W met ondersteuning van het Versnellingshuis de versnellingstafel Chemische Recycling opgezet. Het doel is om het investeringsklimaat voor chemische recycling te verbeteren op nationaal niveau. In Nederland beschikt een aantal bedrijven over technologie voor chemische recycling van kunststoffen. Door deze op te schalen kan Nederland zich internationaal positioneren om chemische recycling succesvol te maken en daarmee bij te dragen aan een groter aanbod van hoogwaardige secundaire grondstoffen.

Chemische Recycling wordt mede ondersteund vanuit de Transitieagenda Kunststoffen.

Meer over dit project
  • Start: 2019
  • Fase: 2; uitvoering. Voor deze fase ligt in het eerste jaar de nadruk op het verder ontwikkelen van de verbinding tussen het publieke en private spoor op het gebeid van chemische recycling. Binnen de drie pijlers (ambitie en bijbehorende marktvraag, feedstock ontwikkeling en ondersteunend beleid) wordt gewerkt aan de thema’s; erkenning, milieuwinst, recyclaat en feedstock en financiering en prikkels. Voor elk van deze thema’s wordt een versnellingstafel georganiseerd.
  • Betrokken partijen: onder andere producenten primaire plastics, toepassers van plastic (brand owners) afvalinzamelaars, chemische recyclingbedrijven, technologie ontwikkelaars, onderzoeksinstituten en brancheverenigingen.
  • Rapport fase 1, waarin is gekeken naar zowel het aanbod als de verwachte vraag van plastics die mogelijk geschikt zijn voor chemische recycling in de periode 2020-2030.
  • In november 2020 zijn de uitkomsten van deze roadmap gepresenteerd in een webinar van het Versnellingshuis.

Matrassen
Jaarlijks komen in Nederland 1,2 miljoen afgedankte matrassen als afval op de markt. Twee derde belandt bij de milieuparken en wordt verbrand. Een derde van de matrassen wordt verwerkt voor hergebruik. Omdat er nog geen kostendekkend businessmodel is ontwikkeld voor de verwerking van dit jaarlijkse volume aan matrassen, ontwikkelt de matrasketen een vrijwillige producentenverantwoordelijkheid (UPV). Dankzij deze UPV moet de recycling van afgedankte matrassen in 2028 overeenkomen met vijfenzeventig procent van de verkochte matrassen in dat jaar, waarbij de recycling minimaal 90 % van de gebruikte materialen bedraagt. Om dit te bereiken wordt er in Nederland aanvullende capaciteit voor matrasrecycling gerealiseerd. Ook wordt er gewerkt aan een matrasetiket dat inzichtelijk maakt welke materialen er zijn gebruikt voor de productie van een matras.

Matrassen is een van de icoonprojecten van de Transitieagenda Consumptiegoederen.

Meer over dit project
  • Start: 2018
  • Fase: 1; verkenning.
  • Betrokken partijen: onder andere producenten van grondstoffen voor matrassen, aanbieders van matrassen, retail, gemeenten, afvalinzamelaars, mechanische recyclingbedrijven, technologie ontwikkelaars, onderzoeksinstituten en branchevereniging.
  • Toelichting staatssecretaris van Veldhoven over Producentenverantwoordelijkheid voor matrassen in verzamelbrief met diverse onderwerpen voor het AO Circulaire Economie van 16 april 2020.
  • Voorstel tot een vrijwillige uitgebreide producentenverantwoordelijkheid matrassen.
  • Artikel branchevereniging CBM over onderzoek naar chemische recycling van matrassen

Circulaire Windmolenparken
Als onderdeel van de nationale energietransitie worden er de komende jaren veel nieuwe (offshore) windmolenparken aangelegd. Dit betekent dat er uiteindelijk ook weer materialen vrijkomen wanneer deze molens aan het einde van hun levensduur komen. Daarom wordt er in dit project nu al gekeken naar de mogelijkheden voor hergebruik van deze materialen, in het bijzonder ook  voor de kritieke materialen die worden toegepast voor windmolens. De doelstelling van het project is om de grondstoffen die worden verwerkt in windmolenparken te behouden op basis van onderliggende business cases. Op deze manier werken de betrokken partijen toe naar een renderende windmolenindustrie in Nederland. Gezien het internationale karakter van deze keten, is de ambitie om uiteindelijk te komen tot een ‘circular wind alliance’ op Europees niveau.

De aanpak voor Circulaire Windmolenparken wordt mede ondersteund vanuit het Uitvoeringsprogramma Circulaire Maakindustrie.

Meer over dit project
  • Start: 2020
  • Fase: 2; uitvoering. Er zijn tweee hubs gevormd (policy knowledgde en industrial hub) met daarin negen werkgroepen en thema’s voor fase 2 van dit project. In samenwerking met het ERMA (European Raw Material Alliance) wordt onderzocht hoe deze anapak op Europess niveau het best kan worden georganiseerd en belegd. Op dit moment zijn twee van deze werkgroepen gericht op circulariteit in de aanbestedingsfase reeds gestart., waarbij de internationale aanpak voor offshore parken plaatsvindt onder begeleiding van RVO.
  • Betrokken partijen: onder andere investeerders, opdrachtgevers, producenten onderdelen windmolenparken (fundering, mast, kabels, rotor, generator), offshore transport- en installatiebedrijven, operatie en onderhoudsbedrijven, decommissioners, recyclers, kennisinstellingen en brancheverenigingen.
  • Video met een kickoff voor dit moonshot door Gilles Dickinson (CEO WindEurope).
  • De resultaten en conclusies uit de ketenbijeenkomsten van fase 1 zijn beschreven in het rapport The ideation process focused on circular strategies in the wind industry dat is opgesteld door ECHT in opdracht van het Versnellingshuis en het ministerie van EZK.
  • Als onderdeel van de aanpak is een CIRCO track georganiseerd in samenwerking met het Uitvoeringsprogramma voor de Circulaire Maakindustrie.
  • Praktijkverhaal: Dankzij dit Moonshot komt er nu een Europees circulair windmolenproject.

Sierteelt
De sierteelt is een belangrijke sector voor de Nederlandse economie. Er zijn binnen de sierteeltsector verschillende initiatieven om de sector te verduurzamen en bij te dragen aan een circulaire economie. Maar om echt grote stappen te zetten, is het nodig om diverse partijen in de sector bijeen te brengen. Op die manier kan de sector gezamenlijk aan een doorbraak werken en nieuwe circulaire ketens creëren. Op dit moment wordt er aan de hand vaneen inventarisatie van bestaande initiatieven onderzocht of er bij ondernemers uit de keten draagvlak is voor deze gemeenschappelijke aanpak en welke bijdrage deze kunnen leveren aan de circulaire economie.

Meer over dit project
  • Start: 2020
  • Fase: 1; verkenning. In deze eerste fase is een inventarisatie uitgevoerd naar voorbeelden van circulaire initiatieven binnen de sector en draagvlak voor een gemeenschappelijke aanpak.
  • Betrokken partijen: onder andere kwekers, producenten van kassen, teeltsystemen substraat, producenten verpakkingen, bloemenveiling, exporteurs, retail en recyclers.
  • Begin 2021 is een CEO overleg georganiseerd met bedrijven uit de keten in aanwezigheid van IenW en LNV waarin bedrijven hebben uitgesproken om gezamenlijk de schouders onder ene circulaire sierteeltketen te zetten.
  • De aanpak en de resultaten zijn toegelicht op Paprika Tasty Radio – Actueel Horti-thema Circulaire Tuinbouw met Leo Swart van Moonshot Sierteelt Circulair 14-04-2021.
  • Tevens is een bijdrage geleverd aan de CIRCO Track Sierteeltverpakkingen  waarin is gekeken naar circulaire businessmodellen en vermindering van onnodig verpakkingsmateriaal, niet recyclebare combinaties en inefficiënte transport verpakkingen.
  • Praktijkverhaal: Verduurzamen in de sierteelt: knelpunten zien en kansen benutten

Koper
Koper wordt steeds schaarser, en de mijnbouw die ervoor nodig is heeft een enorme impact op ecologische en sociale systemen. De grote infrabedrijven in Nederland hebben zich verenigd in de Groene Netten. Zij hebben de ambitie om vanaf 2030 geen ‘virgin’ koper meer toe te passen. In dit project zoeken zij de dialoog met marktpartijen waar zij producten als leidingen en buizen van afnemen. Om over te stappen op het gebruik van secundair koper moet onderzocht worden welke belemmeringen er zijn en hoe die aangepakt kunnen worden. Tegelijkertijd is het voor het sluiten van de koperkringloop nodig dat ongebruikt koper in de grond wordt geoogst en dat de inzamelings- en verwerkingsketen voor afgedankt koper inzichtelijk en transparant is. Om die reden worden alle ketenpartners betrokken bij deze dialoog.

De aanpak voor Koper wordt mede ondersteund vanuit het Uitvoeringsprogramma Circulaire Maakindustrie.

Meer over dit project
  • Start: 2020
  • Fase: 1; verkenning.
  • Betrokken partijen: o.a. netwerkbedrijven, spoorbeheerder, smelterijen, producenten koperhoudende assets (kabels, transformatoren) afvalinzamelaars en metaalrecyclers.
  • In 2020 organiseerde Dutch Power het webinar ‘Kick off naar een gesloten koperkringloop’ waarin de aanpak werd toegelicht. Staatssecretaris van Veldhoven en directeur generaal Esther de Kleuver DGMI-CE benadrukten hierbij het belang van de Moonshot aanpak voor dit vraagstuk.
  • De ambitie van de infrapartijen op het gebied van circulariteit en in het bijzonder ook koper vind je op de website van de Groene Netten coalitie.
  • Als onderdeel van de aanpak is een CIRCO track georganiseerd in samenwerking met het Uitvoeringsprogramma voor de Circulaire Maakindustrie waarin een roadmap en een eerste plan van aanpak is opgesteld hoe samen met marktpartijen het aandeel maagdelijk koper te reduceren.

Circulaire Plaatmaterialen
Jaarlijks wordt in Nederland 700 kiloton behandeld en onbehandeld plaatmateriaal als houtafval aangeboden aan de afvalverwerkende bedrijven. Hiervan vormt B-hout veruit het grootste aandeel. Op dit moment wordt deze stroom echter nog maar zeer beperkt hoogwaardig benut. Vaak is behandeld plaatmateriaal beplakt of behandeld met niet-biologisch afbreekbare materialen.

In dit project slaan bedrijven uit de sector de handen ineen om een actieagenda te ontwikkelen voor het circulair produceren, gebruiken en verwerken van plaatmateriaal. Dit project richt zich enerzijds op onderzoek naar recyclingtechnieken en anderzijds op toekomstgericht ontwerp (ECO design). Voor het plaatmateriaal zoals dat momenteel in omloop is, wordt er gekeken naar inzameling, logistiek en nieuwe technieken om zoveel mogelijk circulaire grondstoffen terug te winnen. De helft van de B-hout stroom bestaat uit spaanplaat. Dit zal via aangescherpt beleid en sectorale afspraken meer worden gerecycled in plaats van dat het wordt verbrand voor energieopwekking. Voor de andere houtfracties (met name MDF en volkern) die nu nog niet recyclebaar zijn, wordt gekeken of thermochemische recycling een oplossing kan bieden. Bij ECO design komen zaken als nieuwe verbindingstechnieken, ecologisch vriendelijke materialen en andere businessmodellen aan bod om in de toekomst meer waarde in de loop te houden.

Plaatmaterialen is een van de icoonprojecten van de Transitieagenda Consumptiegoederen.

Meer over dit project
  • Start: 2020
  • Fase: 1; verkenning.
  • Betrokken partijen: onder andere producenten van plaatmaterialen, verwerkers van plaatmateriaal (meubel- en interieurbouw), afvalinzamelaars, recyclers, kennisinstellingen en de branchevereniging.
  • In opdracht van de Transitieagenda Consumptiegoederen en het Versnellingshuis heeft &Flux samen met CBM een roadmap opgesteld voor plaatmaterialen.
  • CBM heeft Daan Kerkhof opdracht gegeven te kijken naar oplossingen voor de afvalstroom houtstof.
  • In september en oktober 2021 zal door CBM in samenwerking met CIRCO een speciale Circular Design Challenge worden georganiseerd waarbij wordt toegewerkt naar een prototype van een interieurobject op basis van alternatieve circulaire plaatmaterialen.

Ontwikkeling markt van kunststof recyclaat
In Nederland wordt een steeds belangrijker deel van ons gebruikte plastic verwerkt tot recyclaat. De vraag naar dit kunststof recyclaat blijft door verschillende oorzaken (o.a. dalende grondstofprijzen, ontbreken van standaarden, verplichtingen of financiële prikkels) echter nog achter op het aanbod. Hierdoor raakt het sluiten van de kunststofketen, en daarmee de bijbehorende circulaire doelstelling, uit zicht. In samenwerking met marktpartijen (recyclers, primaire producenten en toepassers van kunststof) wordt bekeken voor welke productfamilies op korte termijn recyclaat al goed toegepast kan worden. Voor twee productfamilies wordt een stappenplan opgesteld in samenwerking met de gehele keten om dit daadwerkelijk aan te pakken. Aan de hand van de ervaringen en de lessen uit deze eerste voorbeeldprojecten willen we deze aanpak uitbreiden naar andere toepassingen om zo te komen tot verdere opschaling.

Het project wordt mede ondersteund door de Transitieagenda Kunststoffen via het Actieplan Toepassen Kunststof Recyclaat, en wordt afgestemd met gelinkte initiatieven zoals het Plastic Pact NL.

Meer over dit project
  • Start: 2020
  • Fase: 1; verkenning.
  • Betrokken partijen: o.a. producenten verfemmers, verfproducenten, retail, inzamelaars, recyclers, kennisinstellingen en de branchevereniging.
  • Rondetafel: MVO Nederland organiseert rondetafelbijeenkomst voor meer recyclaat in verfemmers.

Wat doet Het Versnellingshuis?

Het Versnellingshuis denkt mee, zet haar netwerk in, schuift de juiste experts aan en bemiddelt tussen ketenpartners of zoekt nieuwe partijen die bij kunnen dragen. Deze aanpak beslaat het traject vanaf een eerste verkenning en het zoeken van draagvlak binnen de keten tot aan de realisatie van de projecten in de markt.