Moonshots

 

 

Wat zijn Moonshots?

Om een circulaire economie te realiseren vragen sommige ketens om een sectorbrede transitie, niet gedragen door enkele bedrijven, maar door een hele sector. Vaak zijn er meerdere partijen binnen een sector nodig voor een succesvol initiatief. Daarom selecteren wij jaarlijks vijf complexe ketens waarin ondernemers met ons samenwerken om een hierin een circulaire transitie te realiseren. Deze doorbraakprojecten noemen wij Moonshots.

Wanneer is een project een Moonshot?

Niet elk project is zomaar een Moonshot. Het eerste vereiste is dat het doorbraakproject bijdraagt aan de circulaire economie en de groei daarvan. Een tweede voorwaarde is dat het project gericht is op de markt. Een doorbraaktraject bestaat daarom vaak uit een business proposal voor een voorgestelde oplossing, product of dienst in de pre-competitieve fase. Een doorbraak project moet daarnaast rijp zijn voor versnelling en kunnen leiden tot een schaalsprong van bedrijfsactiviteiten. Ook moeten er meerdere partijen bij het project betrokken zijn; er is niet één probleemeigenaar. De vraagstukken achter doorbraakprojecten zijn groot en complex en moeten daarom landelijke of internationale impact kunnen maken. Een ander vereiste is daarom dat er een substantiële investering nodig is om het doorbraakproject van de grond te krijgen.

Wat doet het Versnellingshuis?

Het Versnellingshuis investeert in de procesaanpak, denkt mee, zet hun netwerk in, schuift de juiste experts aan en bemiddelt tussen ketenpartners of zoekt nieuwe partijen die bij kunnen dragen. Deze aanpak beslaat het traject vanaf een eerste verkenning en het zoeken van draagvlak binnen de keten tot aan de zelfstandige realisatie van de projecten in de markt.

Geleerde lessen delen

De lessen die we leren uit deze trajecten kunnen een voorbeeld zijn voor nieuwe ketentransities of dienen als voorbeeld voor vergelijkbare ketens in andere landen. Deze kennis delen we op onze website.

Wij selecteren zelf jaarlijks vijf ketens, op basis van trends en ontwikkelingen in de markt, beleid en vragen die we binnenkrijgen van ondernemers. Die doorbraakprojecten ondersteunen wij in de uitvoering. Het is niet mogelijk om je aan te melden of zelf een verzoek tot een Moonshot in te dienen.

Dit zijn onze Moonshots:

The Dutch Circular Textile Valley
De textielindustrie heeft een grote negatieve impact op mens en milieu. Het huidige systeem is vooral gebaseerd op input van ‘virgin’ vezels in een vrijwel lineair ‘take-make-waste’ productie en consumptiesysteem. Om hier verandering in te brengen ondersteunt het Versnellingshuis de Dutch Circular Textile Valley (DCTV). Een samenwerking die als doel heeft om een circulaire textielketen te helpen creëren waarin kringlopen van producten, materialen en grondstoffen worden gesloten.

DCTV is een van de icoonprojecten van de Transitieagenda Consumptiegoederen.

 

Chemische Recycling
Kunststofafval wordt nu vaak nog niet volledig gerecycled. Voor een deel van deze stroom geldt dat deze niet mechanisch kan worden gerecycled en daarom nu nog wordt verbrand. Chemische recycling kan hiervoor een oplossing zijn doordat het proces kunststof afbreekt tot bouwstenen voor nieuwe materialen. Daarom is vanuit VNO-NCW en het Ministerie van I&W met ondersteuning van het Versnellingshuis de versnellingstafel Chemische Recycling opgezet. Het doel is om het investeringsklimaat voor chemische recycling te verbeteren op nationaal niveau. In Nederland beschikt een aantal bedrijven over technologie voor chemische recycling van kunststoffen. Door deze op te schalen kan Nederland zich internationaal positioneren om chemische recycling succesvol te maken en daarmee bij te dragen aan een groter aanbod van hoogwaardige secundaire grondstoffen.

Chemische Recycling wordt mede ondersteund vanuit de Transitieagenda Kunststoffen.

 

Matrassen
Jaarlijks komen in Nederland 1,2 miljoen afgedankte matrassen als afval op de markt. Twee derde belandt bij de milieuparken en wordt verbrand. Een derde van de matrassen wordt verwerkt voor hergebruik. Omdat er nog geen kostendekkend businessmodel is ontwikkeld voor de verwerking van dit jaarlijkse volume aan matrassen, ontwikkelt de matrasketen een vrijwillige producentenverantwoordelijkheid (UPV). Dankzij deze UPV moet de recycling van afgedankte matrassen in 2028 overeenkomen met vijfenzeventig procent van de verkochte matrassen in dat jaar, waarbij de recycling minimaal 90 % van de gebruikte materialen bedraagt. Om dit te bereiken wordt er in Nederland aanvullende capaciteit voor matrasrecycling gerealiseerd. Ook wordt er gewerkt aan een matrasetiket dat inzichtelijk maakt welke materialen er zijn gebruikt voor de productie van een matras.

Matrassen is een van de icoonprojecten van de Transitieagenda Consumptiegoederen.

 

Circulaire Windmolenparken
Als onderdeel van de nationale energietransitie worden er de komende jaren veel nieuwe (offshore) windmolenparken aangelegd. Dit betekent dat er uiteindelijk ook weer materialen vrijkomen wanneer deze molens aan het einde van hun levensduur komen. Daarom wordt er in dit project nu al gekeken naar de mogelijkheden voor hergebruik van deze materialen, in het bijzonder ook  voor de kritieke materialen die worden toegepast voor windmolens. De doelstelling van het project is om de grondstoffen die worden verwerkt in windmolenparken te behouden op basis van onderliggende business cases. Op deze manier werken de betrokken partijen toe naar een renderende windmolenindustrie in Nederland. Gezien het internationale karakter van deze keten, is de ambitie om uiteindelijk te komen tot een ‘circular wind alliance’ op Europees niveau.

De aanpak voor Circulaire Windmolenparken wordt mede ondersteund vanuit het Uitvoeringsprogramma Circulaire Maakindustrie.

 

Sierteelt
De sierteelt is een belangrijke sector voor de Nederlandse economie. Er zijn binnen de sierteeltsector verschillende initiatieven om de sector te verduurzamen en bij te dragen aan een circulaire economie. Maar om echt grote stappen te zetten, is het nodig om diverse partijen in de sector bijeen te brengen. Op die manier kan de sector gezamenlijk aan een doorbraak werken en nieuwe circulaire ketens creëren. Op dit moment wordt er aan de hand vaneen inventarisatie van bestaande initiatieven onderzocht of er bij ondernemers uit de keten draagvlak is voor deze gemeenschappelijke aanpak en welke bijdrage deze kunnen leveren aan de circulaire economie.

 

Koper
Koper wordt steeds schaarser, en de mijnbouw die ervoor nodig is heeft een enorme impact op ecologische en sociale systemen. De grote infrabedrijven in Nederland hebben zich verenigd in de Groene Netten. Zij hebben de ambitie om vanaf 2030 geen ‘virgin’ koper meer toe te passen. In dit project zoeken zij de dialoog met marktpartijen waar zij producten als leidingen en buizen van afnemen. Om over te stappen op het gebruik van secundair koper moet onderzocht worden welke belemmeringen er zijn en hoe die aangepakt kunnen worden. Tegelijkertijd is het voor het sluiten van de koperkringloop nodig dat ongebruikt koper in de grond wordt geoogst en dat de inzamelings- en verwerkingsketen voor afgedankt koper inzichtelijk en transparant is. Om die reden worden alle ketenpartners betrokken bij deze dialoog.

De aanpak voor Koper wordt mede ondersteund vanuit het Uitvoeringsprogramma Circulaire Maakindustrie.

 

Circulaire Plaatmaterialen
Jaarlijks wordt in Nederland 700 kiloton behandeld en onbehandeld plaatmateriaal als houtafval aangeboden aan de afvalverwerkende bedrijven. Hiervan vormt B-hout veruit het grootste aandeel. Op dit moment wordt deze stroom echter nog maar zeer beperkt hoogwaardig benut. Vaak is behandeld plaatmateriaal beplakt of behandeld met niet-biologisch afbreekbare materialen.

In dit project slaan bedrijven uit de sector de handen ineen om een actieagenda te ontwikkelen voor het circulair produceren, gebruiken en verwerken van plaatmateriaal. Dit project richt zich enerzijds op onderzoek naar recyclingtechnieken en anderzijds op toekomstgericht ontwerp (ECO design). Voor het plaatmateriaal zoals dat momenteel in omloop is, wordt er gekeken naar inzameling, logistiek en nieuwe technieken om zoveel mogelijk circulaire grondstoffen terug te winnen. De helft van de B-hout stroom bestaat uit spaanplaat. Dit zal via aangescherpt beleid en sectorale afspraken meer worden gerecycled in plaats van dat het wordt verbrand voor energieopwekking. Voor de andere houtfracties (met name MDF en volkern) die nu nog niet recyclebaar zijn, wordt gekeken of thermochemische recycling een oplossing kan bieden. Bij ECO design komen zaken als nieuwe verbindingstechnieken, ecologisch vriendelijke materialen en andere businessmodellen aan bod om in de toekomst meer waarde in de loop te houden.

Plaatmaterialen is een van de icoonprojecten van de Transitieagenda Consumptiegoederen.